Μνήμες που προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να σβησούν ξύπνησαν στην Τουρκία της βράδυ της 15ης Ιουλίου 2016 το οποίο θα μείνει χαραγμένο στην ιστορία του τόπου ως την αποτυχημένη απόπειρα ενός πέμπτου στρατιωτικού πραξικοπήματος.

Γράφουν: Αφροδίτη Πρέβεζα, Σταυρούλα Πεταλιού

Η Τουρκία έχει μια ιστορία σε στρατιωτικά πραξικοπήματα καθώς συμβαίνουν περίπου μία φορά την δεκαετία:

 

27 Μαΐου 1960:

Τον Μάρτιο του 1960 οι εντάσεις στην Τουρκία είχαν φθάσει στα άκρα, με τους στρατιώτες να παρατάσσονται με σκοπό να «μπλοκάρουν» την περιοδεία του Ισμέτ Ινονού, επικεφαλής της κεμαλικής αντιπολίτευσης.

Σ’ αυτό το πλαίσιο σωρεία αντιδράσεων ξέσπασαν εναντίον της αντιπολίτευσης στην Τουρκία.

Το Δημοκρατικό Κόμμα που βρισκόταν στην εξουσία κατέθεσε πρόταση στις 17 Απριλίου για να συσταθεί εξεταστική επιτροπή για να διεξαχθεί έρευνα μήπως η αντιπολίτευση έχει σκοπό να καταλάβει την εξουσία με τη βία.

Η επιτροπή τελικά συστάθηκε και απαγόρευσε κάθε πολιτική δραστηριότητα και κάθε δημοσιοποίηση της δραστηριότητάς της πριν ολοκληρωθεί η έρευνα.

Στις 27 Απριλίου οι φοιτητές βγήκαν στους δρόμους αντιδρώντας στην σύσταση της εν λόγω επιτροπής με 10.000 άτομα να ζητούν την παραίτηση του Τούρκου πρωθυπουργού, Μεντέρες.

Η κίνηση βάφτηκε με αίμα καθώς η Αστυνομία άνοιξε πυρ σκοτώνοντας 2 άτομα και τραυματίζοντας ακόμα 31. 1.000 άτομα συνελήφθησαν. Την ίδια ημέρα κηρύχτηκε στρατιωτικός νόμος και απαγόρευση της κυκλοφορίας απ’ την Κυβέρνηση.

Οι διαδηλωτές βγήκαν ξανά στους δρόμους στις 29 Απριλίου, με την Αστυνομία να σκοτώνει αυτή τη φορά τρία άτομα και να τραυματίζει ακόμα 100.

Στις 3 Μαϊου κι έπειτα από συνεχείς διαδηλώσεις, η Κυβέρνηση έδωσε υποχρεωτική 2μηνη άδεια στον αρχηγό του στρατού.

Στις 27 Μαϊου, οι ένοπλες δυνάμεις κατάφεραν να ανέβουν στην εξουσία, συναντώντας ελάχιστη αντίσταση. Οι στρατιωτικοί προχώρησαν στη σύλληψη του Πρωθυπουργού Μεντέρες. Η επιτροπή που όρισαν οι πραξικοπηματίες έφεραν νέο Σύνταγμα ένα χρόνο αργότερα, ένα Σύνταγμα που θεωρείται μέχρι σήμερα το πιο δημοκρατικό της Τουρκίας.

Ο Μεντέρες εκτελέστηκε τελικά τον Σεπτέμβριο του 1961.

Μεντέρες

12 Μαρτίου 1971:

Το δεύτερο πραξικόπημα στην Τουρκία πραγματοποιήθηκε στις 12 Μαρτίου 1971, τότε δηλαδή που η κυβέρνηση του Ντεμιρέλ ήταν τελείως αποδυναμωμένη.

Τα πάντα, παρέλυσαν, όταν ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου αποφάσισε να παραδώσει υπόμνημα το οποίο ισοδυναμούσε με τελεσίγραφο των ενόπλων δυνάμεων.

Περίπου δύο χρόνια αργότερα πραγματοποιήθηκαν και οι πρώτες εκλογές (συγκεκριμένα τον Οκτώβριο του 1973) οι οποίες σήμαναν και το τέλος της στρατιωτικής κατοχής.

Να τονισθεί, όμως, πως λόγω της κατάρρευσης που είχαν υποστεί οι δυνάμεις της Τουρκίας δεν υπήρχε απόλυτη πλειοψηφία που θα μπορούσε να φέρει στην εξουσία έναν ηγέτη που θα μπορούσε να φέρει εκτός από ηρεμία και ευημερία στη χώρα.

Το συγκεκριμένα στρατιωτικό κίνημα έμεινε στην ιστορία ως το «στρατιωτικό πραξικόπημα του μνημονίου».

12 Σεπτεμβρίου 1980:

Το τρίτο στρατιωτικό πραξικόπημα της Τουρκίας συνέπεσε με την πτώση της Β’ Δημοκρατίας. Ο τουρκικός στρατός κατάλαβε την εξουσία. Παράλληλα, κηρύχθηκαν παράνομα όλα τα κόμματα της τουρκικής Βουλής και συνελήφθησαν οι ηγέτες τους. Η χώρα κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και είχε απαγορευτεί η έξοδος απ’ αυτήν.

Οι πραξικοπηματίες θεώρησαν ότι πρέπει να σώσουν την Δημοκρατία και να προχωρήσουν σε εκκαθάριση ολόκληρου του πολιτικού συστήματος.

Κενάν Εβρέν

3 χρόνια μετά, στις εκλογές που διεξήχθησαν αναδείχθηκαν τρία κόμματα: Το κόμμα Εθνικιστικής Δημοκρατίας, το Λαϊκιστικό και το κόμμα της Μητέρας Πατρίδας του Τουργκούτ Οζάλ.

Ο τελευταίος εξασφάλισε την νίκη καθώς ψηφίστηκε κατά 45%.

Πρωτεργάτης του πραξικοπήματος ήταν ο στρατηγός Κενάν Εβρέν.

28η Φεβρουαρίου 1997:

Οι μνήμες του παρελθόντος ξύπνησαν ξανά το 1997 και συγκεκριμένα στις 28 Φεβρουαρίου, όταν πραγματοποιήθηκε το τέταρτο στη σειρά στρατιωτικό πραξικόπημα στην γειτονική Τουρκία.

Μάλιστα, το συγκεκριμένο πραξικόπημα είναι γνωστό και ως το «Βελούδινο Πραξικόπημα».

Όπως επισήμανε τότε η Τσιλέρ, η όλη αυτή διαδικασία πραξικοπήματος «χωρίς όπλα και πυρομαχικά» είχε κόστος το οποίο έφτασε τις 251 εκ. λίρες. Ενώ, οδήγησε στην πτώση της ισλαμικής κυβέρνησης Ερμπακάν.

15 Ιουλίου 2016:

Όλα ξεκίνησαν αργά το βράδυ της Παρασκευής όταν τα διεθνή Μέσα άρχισαν να μεταδίδουν εικόνες πανικού από την Τουρκία.

Στρατιωτικά οχήματα κατέλαβαν τις δυο γέφυρες του Βοσπόρου, ενώ ελικόπτερα και αεροσκάφη έκοβαν βόλτες στον αέρα.

Μέσα σε λίγα λεπτά ενημερωθήκαμε ως ο στρατός είχε ξεκινήσει πραξικόπημα μέσω του κρατικού καναλιού το οποίο κατέλαβαν πραξικοπηματίες.

Η σχετική ανακοίνωση που εκφωνήθηκε από την παρουσιάστρια του κρατικού καναλιού ανέφερε:

 Για την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών, του νόμου δικαίου και της δημόσιας τάξης, ο τουρκικός στρατός ανέλαβε τον πλήρη έλεγχο της χώρας

Σημειώθηκαν εκρήξεις, συλλήψεις, χιλιάδες τραυματισμοί και πάνω από 260 άτομα έχασαν τη ζωή τους με την προσπάθεια του πραξικοπήματος να λήγει τέσσερις ώρες μετά την έναρξη του.

Το διάγγελμα του Ερντογάν:

«Θα τιμωρηθούν όλοι όσοι εμπλέκονται με το πραξικόπημα,απ’όποιο Θεσμό κι αν προέρχονται» επισήμανε ο Πρόεδρος της Τουρκίας στο διάγγελμα του τα ξημερώματα του Σαββάτου και τόνισε:

«Σήμερα υπήρξε κινητικότητα μετά το μεσημέρι μέσα από τις ένοπλες δυνάμεις. Στη συνέχεια συνέχεια υπήρξε προσπάθεια παρέμβασης στην ενότητα του κράτους. Το “παράλληλο κράτος” επιχείρησε παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας».

Ο Πρόεδρος της Τουρκίας έκανε λόγο για προδοσία και προειδοποίησε ότι οι ένοχοι θα πληρώσουν, ενώ διαβεβαίωσε πως  ό,τι και να κάνουν, δεν θα τα καταφέρουν.

Και προανήγγειλε επίσης, ξεκαθάρισμα στις τάξεις των ένοπλων δυνάμεων.

«Στο αεροδρόμιο που επιτέθηκαν οι τρομοκράτες πριν λίγες μέρες, είχαμε ουσιαστικά πάλι μια τρομοκρατική απάντηση.Τα F16 τα έχουμε για να εξασφαλίζουν την ασφάλεια της χώρας μας. Σήμερα φθάσαμε στο σημείο να απειλούν τον Πρόεδρος της Δημοκρατίας, εμένα δηλαδή» είπε ο Τούρκος Πρόεδρος και τόνισε:

«Στέλνω μήνυμα σε ΜΜΕ του εξωτερικού που έβγαλαν είδηση ότ ο στρατός πήρε την κατάσταση στα χέρια του».

Το διάγγελμα του Τούρκου πρωθυπουργού, Μπιναλί Γιλντιρίμ:

Ο Τούρκος Πρωθυπουργός έδωσε συγχαρητήρια στον τουρκικό λαό, ενώ χαρακτήρισε την εξέγερση τρομοκρατικό χτύπημα.

«Ήταν ένα κύκλωμα που έδειξε τα δόντια του. Αλλά το όνομα της Τουρκίας είναι πολύ σημαντικό. Καταφέραμε να αντιμετωπίσουμε, να τακτοποιήσουμε την τρομοκρατική οργάνωση που προσπάθησε να ολοκληρώσει ένα πραξικόπημα. Γιατί επιχειρήθηκε ένα πραξικόπημα, αλλά ήμασταν δυνατοί απέναντι σε όσους το οργάνωσαν. Θα μείνουμε δυνατοί απέναντί τους. Εφεξής η 15η Ιουλίου θα είναι μια γιορτή. Πολλοί έντιμοι πολίτες έχασαν τη ζωή τους σε αυτό το αποτυχημένο πραξικόπημα. Η σκέψη μου πάει τώρα σε αυτά τα θύματα, στις οικογένειές τους».

Ελικόπτερο προσγειώθηκε στην Ελλάδα:

Ένα ελικόπτερο με πραξικοπηματίες προσγειώθηκε στη χώρα μας  και συγκεκριμένα στην Αλεξανδρούπολη, ενώ αναμένονται  ανακοινώσεις για το τι τελικά θα συμβεί με τους 8 συλληφθέντες που ζητούν πολιτικό άσυλο.

Αναλυτικά η δήλωση της Όλγας Γεροβασίλη:

«Σήμερα το πρωί, στρατιωτικό τουρκικό ελικόπτερο, εξέπεμψε σήμα κινδύνου εισερχόμενο στον ελληνικό εναέριο χώρο και ζήτησε την άδεια αναγκαστικής προσγείωσης.

Το ΓΕΕΘΑ αμέσως επικοινώνησε με την πολιτική ηγεσία και ο Υπουργός Άμυνας Π. Καμμένος με τον Πρωθυπουργό Α. Τσίπρα. Δόθηκε εντολή δύο μαχητικά αεροσκάφη να συνοδέψουν το ελικόπτερο μέχρι την ασφαλή προσγείωσή του στο αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης.

Εκεί η Ελληνική Αστυνομία συνέλαβε τους 8 επιβαίνοντες στο στρατιωτικό ελικόπτερο, οι οποίοι δήλωσαν ότι θα ζητήσουν πολιτικό άσυλο.
Η Ελληνική Κυβέρνηση έχει επικοινωνήσει με τις τουρκικές Αρχές, προκειμένου να διεκπεραιωθεί το συντομότερο δυνατόν η επιστροφή του στρατιωτικού ελικοπτέρου στις τουρκικές Αρχές.

Σε ό,τι αφορά τους οκτώ συλληφθέντες θα τηρηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες από το Διεθνές Δίκαιο, ωστόσο λαμβάνεται πολύ σοβαρά υπόψη ότι οι συλληφθέντες, στη χώρα τους κατηγορούνται για παραβίαση της συνταγματικής νομιμότητας και απόπειρα κατάλυσης της Δημοκρατίας».

Η ανακοίνωση της Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ):

«Σήμερα 16 Ιουλίου 2016 και ώρα 11:42 τοπική, ελικόπτερο της τουρκικής αεροπορίας στρατού δήλωσε στον ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας του Διεθνούς Κρατικού Αερολιμένα Αλεξανδρούπολης «Δημόκριτος» (ΚΑΑΛΔ) κατάσταση emergency (mayday) και ζήτησε να προσγειωθεί άμεσα αναφέροντας ως χαρακτηριστικό κλήσης του τη φράση “Turkish Helicopter”.

Του δόθηκε άμεσα άδεια να προσεγγίσει στο αεροδρόμιο και του παρασχέθηκαν όλες οι σχετικές μετεωρολογικές πληροφορίες καθώς και ο εν χρήσει διάδρομος, που ήταν ο 07. Στη συνέχεια τέθηκε το αεροδρόμιο, που σημειωτέον ήταν ανοιχτό και σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία την εν λόγω χρονική περίοδο, σε επιφυλακή για την αντιμετώπιση του συμβάντος και ενημερώθηκε ο υπουργός Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων κ. Χρήστος Σπίρτζης, ο Διοικητής της ΥΠΑ, ο τομέας του ΚΕΠΑΘ-ΜΑ,ο Αστυνομικός Σταθμός του ΚΑΑΛΔ και η Διοίκηση της 12ης ΜΚ Μεραρχίας Πεζικού.

Το ελικόπτερο ζήτησε να προσγειωθεί στον διάδρομο 25 στον οποίο χρειάζεται να διανύσει μικρότερη απόσταση για να προσγειωθεί από το σημείο που προσέγγιζε. Σημειωτέον ότι το ελικόπτερο προσέγγιζε από ανατολικά και έκανε την πρώτη κλήση στη συχνότητα κινδύνου (121.500 MHz) σε απόσταση περίπου δέκα (10) ναυτικά μίλια από τον αερολιμένα και πετούσε σε πολύ χαμηλό ύψος. Από τον αερολιμένα και τις υπηρεσίες Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας ακολουθήθηκαν οι διαδικασίες που προβλέπουν οι κανόνες αέρος του ICAO, το emergency plan του αερολιμένα και τα προβλεπόμενα στο εγχειρίδιο αεροναυτικών πληροφοριών Ελλάδας και το ελικόπτερο προσγειώθηκε με ασφάλεια στις 11:50 τοπική ώρα.

Κατά την έρευνα που έκανε η ΕΛ.ΑΣ διαπίστωσε ότι υπήρχαν οκτώ (8) επιβαίνοντες, οι οποίοι και συνελήφθησαν».

Σε κατάσταση συναγερμού παραμένει η Τουρκία:

Η Τουρκία συνεχίζει να βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού με αεροσκάφη να πραγματοποιούν υπερπτήσεις και με πλήθος κόσμου να είναι στους δρόμους.

photos: ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΛΕΞΟΥΔΗΣ, twitter,Reuters