“Body shaming”, ένας όρος που ακούγεται συνεχώς στα ΜΜΕ, αλλά πολλοί δεν γνωρίζουν τι ακριβώς σημαίνει. Πρόκειται για την ντροπή που αισθάνεται το άτομο για το σώμα του, εξαιτίας της αρνητικής κριτικής που δέχεται από τον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο. 

Τι είναι το body shaming;

Το body shaming εκλαμβάνεται ως μία μορφή εκφοβισμού, είτε λαμβάνει χώρα κατά πρόσωπο είτε διαδικτυακά. Ειδικότερα, με τον όρο “body shaming”, εννοούμε την πράξη ή την τακτική να κρίνουμε αρνητικά κάποιο άτομο με βάση την εικόνα του σώματός του, με αποτέλεσμα να αισθάνεται πολύ άσχημα για το σώμα και την εξωτερική εικόνα του. Κατά κανόνα τα άτομα δέχονται την πιο δριμεία κριτική και αισθάνονται ντροπή για το σώμα τους όταν είναι υπέρβαρα ή υπερβολικά αδύνατα / ελλιποβαρή ή όταν δεν ταιριάζει ο δικός τους σωματότυπος με την κυρίαρχη, κάθε φορά, άποψη της κοινωνίας για την «ιδανική» εικόνα σώματος. 

Ανέκαθεν το σωματικό βάρος, κυρίως το υψηλό, αποτελούσε αντικείμενο χλευασμού στα σχολεία. Σήμερα, η εκτεταμένη χρήση της τεχνολογίας και μάλιστα με ανήλικους χρήστες να διαθέτουν, από πολύ μικρές ηλικίες, τους δικούς τους λογαριασμούς σε όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φέρνει ακόμα περισσότερο στην επιφάνεια το ζήτημα, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού.

Ας θυμηθούμε τι σημαίνει σεβασμός…

Θεωρώ ότι είναι θέμα παιδείας ο σεβασμός στον συνάνθρωπο και στο να αποκτήσουν τα παιδιά μας παιδεία ουσιαστικό ρόλο πρέπει να διαδραματίσει το σχολείο που θα διδάξει στους μαθητές, πέρα από αριθμούς και λέξεις, τι σημαίνει «σεβασμός» και ποια είναι η ειδοποιός διαφορά μεταξύ «κριτικής» και «κατακραυγής», διασαφηνίζοντας τα όρια ανάμεσα στο «λέω τη γνώμη μου» και «υιοθετώ εκφοβιστική συμπεριφορά». Όπου παρατηρείται ισοπέδωση των εννοιών του «σεβασμού» και «των ορίων», το αποτέλεσμα είναι ο έφηβος και μετέπειτα ενήλικος να πιστεύει ότι μπορεί, ανεξέλεγκτα και χωρίς καμία συνέπεια, να προσβάλλει και να επιτίθεται, αρχικά λεκτικά και στη συνέχεια σωματικά, στον συμμαθητή του, αργότερα στον συνάδελφό του, στον γείτονά του κ.λπ. Είναι, επομένως, κυρίως θέμα νοοτροπίας και αυτήν πρέπει να αντιμετωπίσουμε.

Εξαιρετικά σημαντικό, επίσης, να γίνει κατανοητό ότι σε πολύ μεγάλο βαθμό η εξωτερική μας εικόνα αντανακλά τα συναισθήματά μας, το πώς οι ίδιοι αισθανόμαστε για τον εαυτό μας και σε ποια φάση της ζωής μας βρισκόμαστε. Όταν νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας και στηριζόμαστε γερά στα πόδια μας, μπορούμε σίγουρα να αντιμετωπίσουμε τα όποια ζητήματα προκύψουν και αφορούν το σώμα μας, είτε έχουν να κάνουν με παχυσαρκία ή αντίθετα με ελλιπές βάρος, που δύναται να αλλοιώσουν την εξωτερική μας εικόνα και να μας προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι οι διατροφικές διαταραχές, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί επιστήμονες, σχετίζονται με σοβαρά ζητήματα ψυχικής υγείας, καθιστώντας σαφές ότι η εξωτερική μας εικόνα αντικατοπτρίζει την ψυχή μας.

Εξίσου σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι η «ιδανική» εικόνα σώματος για το κάθε άτομο είναι τελείως διαφορετική, καθώς  εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως ο σωματότυπος του, η ηλικία του, η φροντίδα που παρέχεται στο σώμα με γυμναστική και υγιεινή διατροφή κ.λπ. Από την άλλη πλευρά, η «τελειότητα» απαιτεί συνεχείς θυσίες και αναρωτιέμαι εάν αξίζει ή εάν έχει νόημα η προσπάθεια να κατακτηθεί αυτό από όλους όσοι δεν θεωρούμε το «τέλειο σώμα» αυτοσκοπό.

Δική μου στάση ζωής είναι ότι το μέτρο σε όλα είναι η καλύτερη οδός για να επιτευχθεί η προσωπική μας ευτυχία. Ειδικά για την εικόνα του σώματος, πεποίθησή μου είναι ότι εάν φροντίζουμε να έχουμε ένα βάρος που είναι λειτουργικό, δηλαδή δεν μας δυσκολεύει στην καθημερινή μας ζωή και δραστηριότητα, είτε επειδή είναι πολύ αυξημένο είτε επειδή είναι πολύ χαμηλό, αλλά μας κάνει να αισθανόμαστε όμορφα και δημιουργικά, είναι για τον καθέναν από εμάς το «ιδανικό»!

Υπάρχει κάποιου είδους υποχρέωση να είμαστε fit;

Τα μηνύματα που παίρνουμε από τα μίντια και τους γύρω μας συχνά υπονοούν ότι είναι κοινωνική μας υποχρέωση να διατηρούμαστε fit, ότι είμαστε υποχρεωμένοι να φροντίζουμε την εμφάνισή μας τόσο, όσο πληρώνουμε τους φόρους μας. Κι αν δε δίνουμε δεκάρα, ρισκάρουμε δημόσιο εξευτελισμό. Κι όμως, το αγύμναστο σώμα ή/και τα παραπάνω κιλά δεν ξεσήκωναν πάντα την ίδια υστερία με αυτήν που εμφανίζεται σήμερα – όλοι ξέρουμε πως οι γιαγιάδες μας θεωρούνταν όμορφες όσο πιο στρογγυλές ήταν. 

Το στίγμα που περιβάλλει το βάρος προηγήθηκε της ανησυχίας για τα θέματα υγείας που απειλούν τους εύσωμους. Υπήρχε ήδη όταν άρχισε να στήνεται η μεγάλη βιομηχανία της δίαιτας το 1920 και αφορούσε την αντίληψή μας για τον “πολιτισμό” και την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

Σήμερα ο αυξημένος δείκτης μάζας σώματος είναι συνώνυμο της χαμηλής κοινωνικής στάθμης: Όσο πιο ευκατάστατος είναι κάποιος, τόσο ευκολότερη πρόσβαση έχει στα γυμναστήρια, στην καλή διατροφή, στις επεμβάσεις αδυνατίσματος. Το βάρος προδίδει ανευθυνότητα και τεμπελιά. Και το δημόσιο ρεζίλεμα δεν περιορίζεται σ’ εμάς, τους κοινούς θνητούς. Οι σελέμπριτι, ως πιο προβεβλημένοι, γίνονται ο κατ’ εξοχήν στόχος απαξίωσης, ειδικά αν τύχει όντως να έχουν πάρει λίγο βάρος ή να έχουν χάσει αρκετό

Αλλά υπάρχει και το φαινόμενο του skinny shaming, με θύματα μοντέλα size zero, που κι αυτά δέχονται πυρά: “Ανορεξικές, άχαρες, τσίροι, ζωντανοί σκελετοί…”. Το πιο παράδοξο στην ιστορία; Οι πλέον επιθετικοί “body shamers” είναι γυναίκες.

body shaming

Τα τρολ του Διαδικτύου που θρέφει το body shaming

Είμαστε ως κοινωνία τόσο “προπαγανδισμένοι” εναντίον του λίπους –το μισούμε, το φοβόμαστε–, ώστε απλά δεν αναγνωρίζουμε και δε συνειδητοποιούμε την ίδια μας τη “χονδροφοβία”. Ειδικά στις γυναικοπαρέες, το να ασκούμε κριτική στα σώματα των άλλων γυναικών έχει γίνει κομμάτι του καθημερινού bonding, το θεωρούμε φυσικό όταν κι εμείς οι ίδιες επικρίνουμε το σώμα μας, μας κάνει να ερχόμαστε κοντά. Αλλά το σωματικό (αυτο)ρεζίλεμα προκαλεί ένα φαύλο κύκλο κριτικής και αυτοταπείνωσης. Το σώμα γίνεται πεδίο πολιτικών μαχών. Ειδικά το γυναικείο είναι ένας μαγνήτης στερεοτύπων και απαγορεύσεων: Από το πώς θα επιλέξει να αναπαραχθεί έως το πώς θα ντυθεί, η κοινωνία πάντα το έβλεπε ξέχωρα από την ατομική επιλογή, σαν ένα δημόσιο απόκτημα για το οποίο πρέπει καθεμία να λογοδοτεί. 

Αλλά και από τη δική μας πλευρά, στο σώμα μας εναποθέτουμε ή προβάλλουμε όλες τις ανασφάλειες και τις προκαταλήψεις μας. Και κανένα ρεζίλεμα δε φτάνει σε έκταση και αποτελεσματικότητα το ψηφιακό, αυτό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κάθε μέρα χιλιάδες άνθρωποι γίνονται στόχος των τρολ του Διαδικτύου, στην πλειοψηφία τους άνθρωποι κρυμμένοι πίσω από την ανωνυμία τους.  Δε θα κερδίσεις τίποτα με το να ασχοληθείς με τέτοιους ανθρώπους. Όταν δεν τους ταΐζεις, συνήθως εξαφανίζονται μόνοι τους. 

Γιατί, φυσικά, το χειρότερο τρολ είναι αυτό που ζει μέσα στο κεφάλι σου. Είναι η φωνή που σου λέει ότι δεν είσαι αρκετά καλός και ότι ποτέ δε θα γίνεις τίποτα το σημαντικό. Έχεις πρόβλημα με τα τρολ, απ’ όπου κι αν προέρχονται; 

Χρησιμοποίησε το κουμπί block και σβήσε τα αισχρά σχόλια. Αν κάποιος “τα έκανε” στο σαλόνι σου, δε θα τα άφηνες εκεί, έτσι δεν είναι; Τα κακοπροαίρετα σχόλια είναι το ίδιο, θα πρέπει να μαζεύονται και να πετιούνται στο σκουπιδοτενεκε.

body shaming
Unsplash/Arren Mills

Και κάπου εδώ γεννιέται το εύλογο ερώτημα: Αφού δε μας αρέσει όταν μας το κάνουν άλλοι, εμείς γιατί το κάνουμε;

Ως κοινωνία, έχουμε φτάσει στο σημείο να ανεχόμαστε τη ρευστότητα φύλου ή έστω να κάνουμε τα στραβά μάτια, έχουμε γίνει ανεκτικοί στις θρησκείες των άλλων, στην εθνική καταγωγή ή στις σεξουαλικές τους προτιμήσεις. Γιατί κολλάμε στην εμφάνισή τους; Ίσως γιατί η απαξίωση του σώματος είναι ένα πρώτης τάξεως όπλο –πολύ αιχμηρό– που το κουβαλάμε μαζί μας στα χαρακώματα της καθημερινότητάς μας: το ρεζίλεμα των άλλων με αφορμή κάποιο ορατό ελάττωμά τους γίνεται η πλέον αποτελεσματική άμυνά μας. Είναι ευκολότερο να πυροβολήσεις κάποιον με όπλο που πονάει πραγματικά, παρά να ψάχνεις για επιχειρήματα που αφορούν την πραγματική του αξία.

Αλλά συνήθως αυτά που οι άλλοι άνθρωποι λένε για εμάς και την εμφάνισή μας έχουν ελάχιστη σχέση με αυτό που είμαστε και τεράστια σχέση με αυτό που οι ίδιοι είναι. Στην ουσία, προβάλλουν πάνω σου αυτό που οι ίδιοι δεν μπορούν να αντέξουν στον εαυτό τους.

Μέσα από τα social media έχω έρθει συχνά σε επαφή με αυτού του είδους το ρατσισμό και έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι εκείνοι που κρίνουν τους άλλους με ζέση είτε για τα κιλά τους, είτε για την ηλικία τους, είτε για οτιδήποτε άλλο συνήθως πιστεύουν πως δεν είναι ικανοί να εξασφαλίσουν την αγάπη, την εκτίμηση ή το σεβασμό που έχουν ανάγκη. Κι αυτό τους θυμώνει. Και πίσω από το θυμό κρύβεται πάντα φόβος. Όσο πιο θυμωμένους –αγενείς, εριστικούς, ανάγωγους, προσβλητικούς– ανθρώπους βλέπετε, τόσο πιο φοβισμένοι είναι μέσα τους.

Η εξωτερική μας εικόνα, άλλωστε, μπορεί να εξελιχθεί με την πάροδο των ετών και την ωριμότητά μας και είναι απολύτως υγιές να δοκιμάζουμε διαφορετικά στιλ αναζητώντας όχι μόνο το στιλ που μας ταιριάζει αλλά προσπαθώντας να διαμορφώσουμε την προσωπικότητά μας -αυτό που είμαστε και αυτό που νιώθουμε. Αναμφισβήτητα, πάντοτε θα υπάρχουν άντρες και γυναίκες των οποίων το στιλ δεν θα ταιριάζει στα δικά μας «θέλω» και «πιστεύω», όπως αντίστοιχα και το δικό μας στιλ δεν θα ταιριάζει σε άλλους. Αυτό δεν δίνει σε κανέναν το δικαίωμα να φτάσει στα άκρα και σε εκφοβιστικές συμπεριφορές. Τη γνώμη μας, στο πλαίσιο του σεβασμού, μπορούμε να την εκφέρουμε, όπως και να δεχτούμε την κριτική των άλλων, αλλά πρέπει να σεβαστούμε το αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ατόμου να διαμορφώσει την εξωτερική του εικόνα όπως εκείνο κρίνει καλύτερα για τον εαυτό του και σε καμία περίπτωση να μην το κάνουμε να αισθάνεται αμήχανα, πόσο μάλιστα να θεωρεί τη συμπεριφορά μας απέναντί του εχθρική και απειλητική, λόγω της εξωτερικής του εικόνας.

Ας δημιουργήσουμε λοιπόν μαζί έναν χώρο που θα επαναπροσδιορίσεις τη σχέση σου με το φαγητό και την εικόνα που έχεις για το σώμα σου.

Ας ξεκινήσουμε από σήμερα!

Το #nutripsychologyproject, η ομάδα μας, προσφέρει ένα ολοκληρωμένο διεπιστημονικό πακέτο υποστήριξης για όλους εσάς που πάσχετε από κάποια διατροφική διαταραχή ή δυσκολεύεστε να χάσετε βάρος λόγω κακής ψυχολογίας, ή απλά θέλετε να χτίσετε ένα υγιές σώμα και παράλληλα παίρνοντας φροντίδα για τις δύσκολες στιγμές που μπορεί να έχετε.

Μην διστάσετε να ζητήστε πληροφορίες σχετικά με τις υπηρεσίες που παρέχουμε και η ομάδα μας θα ετοιμάσει ένα εξατομικευμένο πλάνο διατροφής και ψυχολογικής υποστήριξης .

Περιμένουμε τα μηνύματά σας στα προφίλ των ατόμων που απαρτίζουν την ομάδα μας: Γιαννοπούλου Μαρία, Μαρία Μεντζέλου Διαιτολόγος – Διατροφολόγος και Μαρία Αποστολοπούλου – Ψυχολόγος.

Ή στο email: maria.giannopulu@gmail.com

Μαρία Γιαννοπούλου 

Ψυχολόγος ΑΠΘ, MSc, Εκπαιδευμένη στην Ψυχοθεραπεία Gestalt, PgD Παιδοψυχολογία & Ψυχολογία Εφήβου, Ιδρυτικό Μέλος www.allaboutparents.gr

Τηλ: 6942217440, Ευρυτανίας 13, Αμπελόκηποι

Email: maria.giannopulu@gmail.com

Διάβασε πρώτος όλα τα θέματα του iPop.gr στο Google News