Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2022 είναι γνωστό πως ξεκίνησε στο Κατάρ στις 20 Νοεμβρίου, προκαλώντας ενθουσιασμό στους οπαδούς σε όλο τον κόσμο. Ακόμα, όμως, κι αν δεν είσαι λάτρης του ποδοσφαίρου, είναι πιθανό να έχεις ακουστά τα σκάνδαλα που περιστρέφονται γύρω από το πιο διάσημο αθλητικό γεγονότος στον κόσμο.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η συζήτηση γύρω από το τουρνουά θα εστιαζόταν στο ποιοι ποδοσφαιριστές έχουν τραβήξει τα βλέμματα και ποια ομάδα πρόκειται να φορέσει τον πολυπόθητο μανδύα του παγκόσμιου πρωταθλητή.

ΟΧΙ αυτή τη φορά. Μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στη διοργανώτρια χώρα, το Κατάρ, και στο αν θα έπρεπε να είχε επιλεγεί για να διοργανώσει το αθλητικό γεγονός με τη μεγαλύτερη τηλεθέαση στον κόσμο.

Το Κατάρ είναι μακράν η μικρότερη χώρα που φιλοξένησε ποτέ το Παγκόσμιο Κύπελλο — και πολλοί είναι εκείνοι που έχουν καταγγείλει διάφορες συμπεριφορές και ενέργειες.

Από το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο το 1930, η διοργάνωση είναι επιρρεπής σε σκάνδαλα και το Παγκόσμιο Κύπελλο 2022 στο Κατάρ δεν αποτελεί εξαίρεση. 

Από τότε που η FIFA, το κυβερνητικό όργανο για το διεθνές ποδόσφαιρο, απένειμε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 στο Κατάρ το 2010, το τουρνουά έχει «παγιδευτεί» σε έναν ιστό σκανδάλων. Αυτός ο ιστός περιλαμβάνει τα πάντα, από καταγγελίες για διαφθορά και εξαγορά μέχρι και κατηγορίες ότι το Κατάρ ενεργεί ενάντια στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ό,τι και αν έκανε ή δεν έκανε το Κατάρ για να εξασφαλίσει το δικαίωμα να φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο, τυχόν κατηγορίες για διαφθορά εμπλέκουν τη FIFA.

Οι Καταριανοί ακολούθησαν τους κανόνες της FIFA και τη λογική πίσω από αυτούς τους κανόνες κι έπαιξαν το παιχνίδι με τον ίδιο τρόπο που φαίνεται να έκαναν στο παρελθόν οι Ρώσοι (2018), οι Βραζιλιάνοι (2014), οι Νοτιοαφρικανοί (2010) και οι Γερμανοί (2006).

Γιατί, λοιπόν, η FIFA αποφάσισε να μεταφέρει τον χειμώνα του βόρειου ημισφαιρίου στην κολασμένη καλοκαιρινή ζέστη του Κατάρ;

Η υποψηφιότητα του Κατάρ αμαυρώθηκε λόγω των κατηγοριών για διαφθορά κι εξαγορά

Η απόφαση της FIFA τον Δεκέμβριο του 2010 να απονείμει το τουρνουά του 2022 στο Κατάρ μας εξέπληξε και μας έκανε να αναρωτιόμαστε πώς μια μοναρχία της ερήμου της οποίας η ποδοσφαιρική ομάδα δεν είχε προκριθεί ποτέ σε Παγκόσμιο Κύπελλο, είχε νόμιμα κερδίσει το πλεονέκτημα να φιλοξενήσει το Μουντιάλ.

Ακόμη και πριν δημοσιοποιηθεί η απόφαση, όμως, οι οπαδοί της FIFA είχαν βάσιμους λόγους να αμφιβάλλουν για την ακεραιότητα της διαδικασίας υποβολής των προσφορών της.

Μόλις δύο μήνες προτού η FIFA προγραμματιστεί να ανακοινώσει τον οικοδεσπότη για τα τουρνουά του 2018 και του 2022, ο οργανισμός ανέστειλε δύο μέλη της εκτελεστικής επιτροπής των 24 ατόμων, ένας από αυτούς, μάλιστα, ήταν ο άνθρωπος που κλήθηκε να επιλέξει τις διοργανώτριες χώρες, οι οποίες είχαν κατηγορηθεί ότι προσφέρθηκαν να πουλήσουν τις ψήφους τους.

Αυτές οι καταγγελίες για διαφθορά αποδείχτηκαν μόνο η κορυφή του παγόβουνου για τη FIFA. Το 2014, οι Sunday Times με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο ανέφεραν μια σειρά από emails που διέρρευσαν και άλλα έγγραφα, τα οποία υποδήλωναν ότι ο αξιωματούχος του Κατάρ ποδοσφαίρου και πρώην μέλος της εκτελεστικής επιτροπής της FIFA Mohammed bin Hammam φέρεται να είχε πληρώσει εκατομμύρια δολάρια σε στελέχη της FIFA. 

Τον Μάιο του 2015, το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ ξεκίνησε να ελέγχει καταγγελίες κατά εννέα αξιωματούχων της FIFA, κατηγορώντας τους για εκβιασμό, απάτη και ξέπλυμα χρήματος σε σχέση με ένα εκτεταμένο σχέδιο πώλησης δικαιωμάτων μετάδοσης για το τουρνουά. Αμέσως μετά, οι αρχές στην Ελβετία ανακοίνωσαν παράλληλη έρευνα για καταγγελίες για διαφθορά στις διαδικασίες υποβολής προσφορών για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2018 στη Ρωσία και το τουρνουά του 2022 στο Κατάρ.

Εν μέσω της αναταραχής, ο επί χρόνια πρόεδρος της FIFA Sepp Blatter ανακοίνωσε αιφνίδια την παραίτησή του, λίγες μέρες μετά την επανεκλογή του για την πέμπτη του θητεία. Αργότερα, ο ίδιος κατηγορήθηκε για εγκληματική απάτη στην Ελβετία, αλλά αθωώθηκε τον Ιούλιο του 2022. Στη συνέχεια, τον Απρίλιο του 2020, το υπουργείο Δικαιοσύνης δημοσίευσε νέα στοιχεία που υποδηλώνουν ότι τρεις αξιωματούχοι της FIFA εξαγοράστηκαν με σκοπό να ψηφίσουν υπέρ του Κατάρ.

σκάνδαλα της FIFA
Twitter/BBC Sport

Η Stephanie Frappart έγινε η πρώτη γυναίκα-διαιτητής σε αγώνα Παγκοσμίου Κυπέλλου, με την σημασία του γεγονότος αυτού να είναι πολύ μεγαλύτερη από όσο νομίζουμε

Οι υποδομές στο Κατάρ έχουν χτιστεί στις πλάτες των χαμηλόμισθων μεταναστών εργατών

Ακόμη και για πλούσια σε πόρους έθνη όπως το Κατάρ, η φιλοξενία του Παγκοσμίου Κυπέλλου είναι ένα επίπονο υλικοτεχνικό εγχείρημα, που απαιτεί επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέα στάδια, υποδομές μεταφορών και καταλύματα για την εξυπηρέτηση των εκατοντάδων χιλιάδων φιλάθλων που παρακολουθούν το τουρνουά. Το Κατάρ, όμως, το οποίο έχει ξοδέψει σχεδόν 220 δισεκατομμύρια δολάρια σε νέες υποδομές ενόψει του τουρνουά, έχει διατηρήσει το κόστος εργασίας χαμηλό, βασιζόμενο σε ένα εκτεταμένο -και βαθιά εκμεταλλευτικό- δίκτυο μεταναστών.

Η φρίκη του συστήματος των μεταναστών και εργατών του Κατάρ δεν είναι κάτι άγνωστο και οι επικίνδυνες συνθήκες που δημιουργεί αυτό το σύστημα δεν αφορούν μόνο τις προετοιμασίες για το Παγκόσμιο Κύπελλο. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2010, η συντριπτική πλειονότητα των περίπου 2 εκατομμυρίων μεταναστών εργατών του Κατάρ – που αποτελούν περίπου το 94% του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας – απασχολούνταν μέσω ενός καταναγκαστικού συστήματος εργασίας, γνωστό ως kafala, το οποίο δέσμευε τους εργαζομένους μέσω μιας σειράς δεσμευτικών συμβάσεων, γεγονός που επέτρεπε στους εργοδότες να εξουσιάζουν τη ζωή των εργαζομένων.

Καθώς το Κατάρ ενέτεινε τις προετοιμασίες του για το Παγκόσμιο Κύπελλο, οι συνέπειες αυτού του συστήματος έγιναν περισσότερο θανατηφόρες. Το 2021, ο Guardian ανέφερε ότι περισσότεροι από 6.500 εργαζόμενοι από την Ινδία, το Πακιστάν, το Νεπάλ, το Μπαγκλαντές και τη Σρι Λάνκα είχαν πεθάνει στο Κατάρ από το 2010. Παράλληλα, εργαζόμενοι που ερωτήθηκαν από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς όπως η Διεθνής Αμνηστία αποκάλυψαν ότι έχουν υποστεί μια σειρά από καταχρήσεις, απάνθρωπες συνθήκες και ώρες εργασίας, καθώς και σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση.

Το Κατάρ χρησιμοποιεί το τουρνουά προκειμένου να «καθαρίσει» το ιστορικό του με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Το «Sportswashing» – ένας όρος που επινοήθηκε από ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα στα μέσα της δεκαετίας του 2010 για να περιγράψει τις προσπάθειες των κατασταλτικών κυβερνήσεων να χρησιμοποιήσουν αθλητικά γεγονότα προκειμένου να καλύψουν τυχόν σκάνδαλα – είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Τον περασμένο χρόνο, ο συγκεκριμένος όρος χρησιμοποιήθηκε από τη διοργάνωση των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2022 στην Κίνα έως την απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να χρηματοδοτήσει ένα πρωτοποριακό επαγγελματικό πρωτάθλημα γκολφ. Τώρα χρησιμοποιείται ξανά για να τονίσει όλο όσα συμβαίνουν στο Κατάρ.

Για δεκαετίες, το Κατάρ έχει επικριθεί από διεθνείς ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων για νόμους που περιορίζουν τα δικαιώματα των LBGTQ ατόμων, ιδίως για διατάξεις του ποινικού κώδικα της χώρας που ποινικοποιούν τη σεξουαλική επαφή μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Δεν είναι λίγες οι καταγγελίες που έχουν γίνει μέχρι στιγμής από άτομα της LGBTQI+ κοινότητας, τα οποία αναφέρουν αστυνομική παρενόχληση και εκφοβισμό. 

Το Κατάρ έχει δεχθεί πόλεμο όσον αφορά και την ελευθερία της έκφρασης. Ο ποινικός κώδικας της χώρας ποινικοποιεί την ομιλία που επικρίνει τον εμίρη, τη βλασφημία κατά του Ισλάμ ή τη διάδοση «ψευδών ειδήσεων», και η κυβέρνηση έχει χρησιμοποιήσει αυτούς τους περιορισμούς για να τιμωρήσει τους επικριτές και να φιμώσει όλους όσους επαναστατούν εναντίον της. Τον Αύγουστο του 2021, η κυβέρνηση του Κατάρ κατηγόρησε επτά πολίτες που είχαν επικρίνει τους νέους περιοριστικούς νόμους για την ψηφοφορία στην χώρα.

Το καθεστώς έχει επίσης βάλει στο στόχαστρο ανεξάρτητους δημοσιογράφους που ταξίδεψαν στη χώρα για να αναφέρουν τις συνθήκες εργασίας των μεταναστών εργατών, ενώ η κυβέρνηση έχει επιβάλει σαρωτικούς περιορισμούς σε όσους ταξίδεψαν για να καλύψουν το Παγκόσμιο Κύπελλο.

4 πολύ δυνατές και συμβολικές κινήσεις διαμαρτυρίας στο Μουντιάλ του Κατάρ

σκάνδαλα της FIFA
Mike Egerton/PA

Σκάνδαλα της FIFA: Η αθέατη πλευρά του ποδοσφαίρου

Αν δεν εστιάσουμε, όμως, σε όλα όσα συμβαίνουν στο Κατάρ και ρίξουμε μία βαθύτερη ματιά στην ιστορία, θα συνειδητοποιήσουμε πως τα σκάνδαλα και η διαφθορά έχει ξεκινήσει πολλά χρόνια πριν. Γενικότερα οι οπαδοί της FIFA την κατηγορούν για τα εξής:

  • Ομαλοποίηση του φασισμού

    Η φιλοξενία του Παγκοσμίου Κυπέλλου είναι ένα μέσο για να τραβήξεις τα φώτα της δημοσιότητας στη διεθνή σκηνή, καλώς ή κακώς. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών, η FIFA έχει κατά καιρούς επικριθεί για το ρόλο της στην ομαλοποίηση του ολοκληρωτισμού, συμπεριλαμβανομένου του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1930 που φιλοξένησε η Ιταλία κατά τη διάρκεια της φασιστικής ηγεσίας του Μπενίτο Μουσολίνι. Επιπλέον, στα χρόνια που προηγήθηκαν του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1978 στην Αργεντινή, η χώρα αυτή έπεσε κάτω από μια βάναυση καταστολή από ένα φασιστικό καθεστώς που εγκαταστάθηκε μέσω στρατιωτικού πραξικοπήματος. Οι αγώνες ποδοσφαίρου εκείνης της χρονιάς συγκρίνονται με τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1936 που διοργανώθηκαν από τη Ναζιστική Γερμανία.

    Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2014 στη Βραζιλία, προκάλεσε διεθνή κατακραυγή για την αναγκαστική απομάκρυνση δεκάδων χιλιάδων φτωχών και εργατικών Βραζιλιάνων για να δημιουργηθεί χώρος για νέα υποδομή που σχετίζεται με το τουρνουά.  

    Το τουρνουά του 2018 στη Ρωσία έθεσε κι άλλα ερωτήματα σχετικά με τη φιλική σχέση της FIFA με αυταρχικούς ηγέτες, όπως ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν. Παρά, λοιπόν, την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις ομοφοβικές εχθροπραξίες, η Ρωσία φιλοξένησε το Παγκόσμιο Κύπελλο.

    Τώρα, φαίνεται πως η ιστορία επαναλαμβάνεται, καθώς παρόμοια με τις χώρες που προαναφέρθηκαν, η νίκη του Κατάρ ήταν συγκλονιστική όχι μόνο λόγω της θρησκευτικής του συντηρητικότητας, του ρεκόρ εργασιακής εκμετάλλευσης και των καλοκαιρινών θερμοκρασιών που μπορεί να φτάσουν τους 45°C, οι οποίες έκαναν τον παραδοσιακό καλοκαιρινό διαγωνισμό να μεταφερθεί τον Νοέμβριο, αλλά κι επειδή η χώρα δεν είχε, επίσης μια ισχυρή ιστορία με το άθλημα, ούτε την επαρκή τουριστική υποδομή.

    «Ξέρω πολλούς ανθρώπους που λένε φρικτά πράγματα για τη FIFA [αλλά] που εξακολουθούν να είναι πολύ ενθουσιασμένοι για το Παγκόσμιο Κύπελλο», είχε δηλώσει λίγο καιρό πριν ο Ken Bensinger, ένας ερευνητής δημοσιογράφος και συγγραφέας του Red Card: How the US Blow the Whistle on the World’s – Το μεγαλύτερο αθλητικό σκάνδαλο. «Εννοώ, είμαι ενθουσιασμένος για το Παγκόσμιο Κύπελλο, παρόλο που πιστεύω ότι μάλλον δεν θα έπρεπε να γίνει στο Κατάρ», συμπλήρωσε.

    Ωστόσο, αξίζει να σημειώσουμε πως το διοικητικό όργανο της FIFA, κατά καιρούς, έχει πάρει θέση και στη σωστή πλευρά της ιστορίας. Κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1966, το απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής απαγορεύτηκε να συμμετάσχει λόγω του καταστατικού της FIFA κατά των διακρίσεων. Δεκαετίες αργότερα, το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1994 που διοργανώθηκε από τις ΗΠΑ απαγόρευσε στην πρώην Γιουγκοσλαβία να παίξει λόγω των κυρώσεων του ΟΗΕ ως αποτέλεσμα των εγκλημάτων πολέμου που διαπράχθηκαν στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. 
  • Εκτοπισμός ντόπιων

    Οι χώρες πρέπει να είναι καλά εξοπλισμένες για να φιλοξενήσουν το μεγάλο κύμα των θεατών, και δυστυχώς, αυτό έχει συχνά ως αποτέλεσμα τον εκτοπισμό των ντόπιων προς όφελος των κατασκευών και του τουρισμού. Ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου της Νότιας Αφρικής, έγινε μια προσπάθεια να κρατηθεί ο άστεγος πληθυσμός της χώρας μακριά από στάδια και μακριά από την οπτική γωνία κατά τη διάρκεια των αγώνων του 2010. Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2014 στη Βραζιλία, η χώρα εκτόπισε βίαια χιλιάδες ανθρώπους για να χτίσει μεγάλα στάδια για να φιλοξενήσει τους αγώνες και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016. 

Ενώ το Παγκόσμιο Κύπελλο είχε το μερίδιο αμφιλεγόμενων οικοδεσποτών και η συμπεριφορά της FIFA αξίζει να εξεταστεί, ο παγκόσμιος διαγωνισμός έχει επίσης χρησιμεύσει ως το φως στο τέλος ενός σκοτεινού τούνελ για ορισμένα έθνη. Η φιλοξενία του Παγκοσμίου Κυπέλλου χρησίμευσε επίσης ως σημαντική στιγμή για τις χώρες που βγαίνουν από το σκοτάδι της εμφύλιας αναταραχής, όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1982 που φιλοξένησε η Ισπανία μετά την πτώση μιας δικτατορίας τεσσάρων δεκαετιών. Η Νότια Αφρική έγινε δεκτή και πάλι στη διοργάνωση το 1992, γύρω από την πτώση του απαρτχάιντ, και η χώρα αργότερα φιλοξένησε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2010.

σκάνδαλα της FIFA
instagram/ata_football

Είναι πιθανό να αλλάξει το Παγκόσμιο Κύπελλο ως αποτέλεσμα όλων αυτών των αντιπαραθέσεων, των αναταραχών και των σκανδάλων;

Η πρώτη απάντηση που μας έρχεται στο μυαλό είναι…μάλλον όχι.

Από το 2015, η FIFA έχει υιοθετήσει μια σειρά μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στην εξάλειψη της διαφθοράς και στην αύξηση της διαφάνειας και της λογοδοσίας εντός του οργανισμού, αλλά είναι ακόμη πολύ νωρίς για να γνωρίζουμε εάν αυτές οι μεταρρυθμίσεις θα έχουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. «Νομίζω ότι πολλές από τις [μεταρρυθμίσεις] φαίνονται σαν αξιοπρεπείς ιδέες, αλλά στην πράξη, δεν σηματοδοτούν μια ουσιαστική αλλαγή», είπε ο Bensinger. «Αν κοιτάξετε την τρέχουσα προεδρία του Gianni Infantino» – ο οποίος μετακόμισε μυστηριωδώς στο Κατάρ τον Οκτώβριο του 2021 – «απλώς δεν μοιάζει με μια διαφανή οργάνωση».

Οι παίκτες και οι οπαδοί έχουν δείξει προθυμία να μιλήσουν για τις διαμάχες γύρω από το τουρνουά με πολλούς τρόπους. Τον Σεπτέμβριο, μια ομάδα ευρωπαϊκών ομοσπονδιών ποδοσφαίρου που περιλαμβάνει την Αγγλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία ανακοίνωσε πως τα μέλη της ομάδας τους και των οπαδών τους σκοπεύουν να φορέσουν περιβραχιόνια με ουράνιο τόξο κατά τη διάρκεια των αγώνων για να διαμαρτυρηθούν για τη μεταχείριση του Κατάρ προς τους LGBTQ πολίτες του. Επίσης, πολλές μεγάλες πόλεις σε όλη τη Γαλλία ανακοίνωσαν ότι δεν θα δημιουργήσουν «fan zones» για να επιτρέπουν στους θεατές να παρακολουθούν τους αγώνες δημόσια, όπως έκαναν τα προηγούμενα χρόνια.

Η συμβολική κίνηση του αρχηγού της εθνικής ομάδας της Αγγλίας υπέρ της LGBTQ κοινότητας και η νέα απόφαση της FIFA

Μήπως τελικά το κύριο εμπόδιο για την αναμόρφωση της FIFA παραμένει η απαράμιλλη δημοτικότητα του Παγκοσμίου Κυπέλλου;

«Η FIFA γνωρίζει ότι ανεξάρτητα από το πόσο άσχημα συμπεριφέρεται και ανεξάρτητα από το πόσο αηδιασμένοι είναι οι άνθρωποι με τον οργανισμό, κάθε τέσσερα χρόνια, όλα ξεχνιούνται», αναφέρει ο Bensinger. «Είναι σαν την εκκλησία: Μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις όλη την εβδομάδα, αρκεί να πας για εξομολόγηση την Κυριακή. Το Παγκόσμιο Κύπελλο λειτουργεί έτσι για τη FIFA».

Όσον αφορά τις καταγγελίες για διαφθορά, δεν είναι μόνο το Κατάρ που πρέπει να απαντήσει, αλλά και η FIFA χρειάζεται να δώσει κάποιες εξηγήσεις.

Αν θέλεις να μάθεις περισσότερα για τον σκοτεινό κόσμο της FIFA, τότε πρέπει σίγουρα να δεις το νέο ντοκιμαντέρ του Netflix «FIFA Uncovered». Χρειάστηκαν 4 ολόκληρα επεισόδια για να ξεσκεπάσουν και να αποκαλύψουν τον σκοτεινό κόσμο δωροδοκιών, ξεπλύματος μαύρου χρήματος και πράξεων που μοιάζουν περισσότερο με μαφία, παρά με ποδόσφαιρο.

Απ’ ό,τι φαίνεται έχουμε να ανακαλύψουμε πολλά ακόμα που κρύβονται κάτω από το μαγευτικό πράσινο του χλοοτάπητα και τις γνώριμες ομάδες που εμφανίζονται στις οθόνες της τηλεόρασής μας. Δυστυχώς, όμως, η ιστορία αποδεικνύει γι’ άλλη μία φορά πως κανένα σκάνδαλο στον κόσμο του ποδοσφαίρου δεν είναι αρκετό για να καλύψει τη λάμψη του.

Διάβασε πρώτος όλα τα θέματα του iPop.gr στο Google News